अयोध्या नगरमा दशरथ राजाका जेष्ठ पुत्र हुन् राम । राजा दशरथका कौशल्या, कैकेयी र सुमित्रा नामक पत्नीहरू थिए । सन्तान जन्माउनका लागि अयोध्यापति दशरथले आफ्ना गुरु श्री वशिष्ठको आदेशमा पुत्रकामेष्टि यज्ञ गरेका थिए । जुन ऋषि रिङ्गीले गरेका थिए । अकबरको जयपुर रामायणबाट दशरथ, चित्रकार हुसैन नक्कास र बसवानलाई परीद्वारा मिठाईभक्ति भेटी पाएपछि अग्निदेव खुसी भए र उनी आफै प्रकट भए र राजा दशरथलाई हविश्यपत्र ( खीर , पायस ) दिए, जुन उनले आफ्ना तीन पत्नीहरूमा बाँडिदिए। खीर सेवनको फलस्वरूप कौशल्याको गर्भबाट राम, कैकेयीको गर्भबाट भरत र सुमित्राको गर्भबाट लक्ष्मण र शत्रुघ्नको जन्म भएको कथा रामायणमा उल्लेख छ ।      जब दशरथ राजाका राजकुमारहरू हुर्किए, ऋषि विश्वामित्रले राजा दशरथलाई आश्रमलाई राक्षसहरूबाट बचाउन राम र लक्ष्मणलाई साथमा लैजान आग्रह गरे । रामले तडक र सुबाहु जस्ता राक्षसहरूलाई मारेर मरिचलाई निष्फल वाणले मारेर समुन्द्र पारी पठाए । अर्कोतर्फ लक्ष्मणले सम्पूर्ण राक्षस सेनालाई मारिदिए । धनुष यज्ञका लागि राजा जनकको निमन्त्रणा पाएर विश्वामित्र राम र लक्ष्मणसहित आफ्नो नगर मिथिला ( जनकपुर ) आएका थिए । बाटोमा रामको भेट गौतममुनिकी पत्नी अहल्यासँग भयो ।उद्धार। शिव धनुषलाई देखेर रामले मिथिलामा आएर उठाउन खोज्दा उनी बीचबाट टुटे र जनक प्रतिज्ञाका अनुसार रामले सीतासँग विवाह गरे । राम र सीताको विवाहसँगै गुरु वशिष्ठले भरतलाई माण्डवी , लक्ष्मणले उर्मिला र शत्रुघ्नले श्रुतकीर्ति विवाह गरेका थिए  ।      रामको विवाहको केही समय पछि, राजा दशरथले रामको राज्याभिषेक गर्न चाहन्थे, त्यसपछि कैकेयीकी दासी मन्थराको लहैलहैमा कैकेयीको बुद्धि भ्रष्ट बनाईदिइन् । यो कथाको वृतान्त यस अघिका अंकमा उल्लेख गरेको छु । मन्थराको सल्लाहमा कैकेयीले भरतलाई राजा बनाउनुपर्छ र रामलाई चौध वर्षको लागि वनवासमा पठाउनुपर्छ भनी आफ्ना पति राजा दशरथसङ्ग वरदान मागिन् । त्यस पछि राम वनबास गए ।रामसँगै सीता र लक्ष्मण पनि वनबासमा गए । घर मामलाहरुको तीन सेवा गरे। केही हिचकिचाहट पछि, डुङ्गा चालकले तीनै जनालाई गंगा नदी पार ल्याए । प्रयाग पुगेपछि रामले भारद्वाज मुनिसँग भेट गरे । त्यहाँबाट राम यमुनामा स्नान गर्दै ऋषि वाल्मीकिको आश्रममा पुगे । वाल्मीकिको सल्लाह अनुसार राम, सीता र लक्ष्मण चित्रकूटमा बस्न थाले ।      छोराको विछोडका कारण दराजा शरथको अयोध्यामा मृत्यु भयो । वशिष्ठले भरत र शत्रुघ्नलाई हजुरआमाबाट बोलाए। फर्केर आएपछि भरतले आफ्नी आमा कैकेयीलाई उनको भ्रामकताको लागि हप्काए र गुरुहरूको आदेश अनुसार दशरथको अन्तिम संस्कार गरे । भरतले अयोध्याको राज्यलाई अस्वीकार गरे र रामलाई फिर्ता ल्याउन आफ्ना सबै आफन्तहरूसँग चित्रकूट गए। कैकेयीले पनि आफ्नो कार्यको लागि धेरै पश्चाताप महसुस गरिन् । भरत र अन्य सबैले रामलाई अयोध्या फर्केर शासन गर्ने प्रस्ताव राखे, जसलाई रामले आफ्नो पिताको आज्ञा पालन गरेको र रघुवंशको अनुष्ठानको पालना गर्न अस्वीकार गरे । भरत आफ्ना प्रियजनहरूसँग रामको पादुका लिएर अयोध्या फर्किए। उनले रामको पादुकालाई राजगद्दीमा राखे र आफै नन्दीग्राममा बस्न थाले। यसरी रामको कथा शुरु हुन्छ ।